Arşiv

Posts Tagged ‘okuryazarlık’

Okuryazarlık Kavramları

20 Mayıs 2012 Yorum yapın

Uğur Doğan

Okuryazarlık Nedir?
Okuryazarlık kelimesi günümüzde sadece okuyabilmek ve yazabilme becerilerden daha fazlasını ifade etmektedir. İletişim ve bilgisayar teknolojilerinin hızla gelişmesi insanların kolayca birçok bilgiye ulaşabilmesini sağladı. Yani insanlar bilgi patlaması denilen bir duruma maruz kalmıştır. Dolayısıyla doğru bilgiye ulaşarak değerlendirme ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Günümüzde okuryazarlık kelimesi insanların ihtiyacı olan bilgiye ulaşması ve yorumlaması anlamında kullanılmaktadır (Polat, 2005). Polat okuryazarlık kavramının farklı alanlarla kullanılmasının sebebini “belli hedeflerin gerçekleştirilebilmesi” yaklaşımından ortaya çıktığını söylemektedir (Polat, 2005). Her alanla ilgili okuryazarlık olabileceğinden bunların sayısını kesin olarak söylemek zordur. Sinema okuryazarlığı, bilgi okuryazarlığı, politik okuryazarlık, matematik okuryazarlık gibi farklı alanlarla kullanılabilmektedir. Kısaca okuryazarlık bir mesajı kodlama ve çözme becerisi olarak tanımlanabilir (Odabaşı).
Bilgisayar Okuryazarlığı
Yazıcı (2006) bilgisayar okuryazarlığını günlük yaşam kalitesi artırabilmek, temel bilgisayar bilgilerini öğrenme, bilgiye ulaşma, bilgisayar teknolojilerini takip edip yorum yapabilme olarak tanımlamıştır (Kılınç & Salman, 2006). Bilgisayar okuryazarı olmak bilgisayarı her yönüyle bilmek değildir, bilgisayarın günlük hayatı kolaylaştırmak için kullanabilmek, temel bilgisayar donanımları bilgisine sahip olmak, yazılım türlerini bilmek, i-posta kullanabilmek, günümüzde bilgisayar okuryazarlığı için genel bir çerçevedir. Bilgisayar okuryazarlığının içeriği zamanla değişebilir. Örneğin günümüzde bilgisayar okuryazarı olmak için programlama bilmek gerekmez fakat belki ilerleyen yıllarda gerekebilir. E-posta kullanımını, interneti günlük hayatta kullanabilme gibi beceriler ise internet okuryazarlığı kavramında değerlendirilmektedir. Bilgisayar okuryazarlığı yaşam boyu devam eder, çünkü bilgisayar alanı sürekli bir değişim halindedir ve bu değişimin takip edilmesi gerekir. Türkiye’ de bilgisayar okuryazarlığı eğitimi Bilişim Teknolojileri dersi olarak dördüncü sınıftan itibaren verilmektedir. İlköğretimde bilişim teknolojileri dersi temel bilgisayar donanımları, ofis programları ve temel programlama bilgilerini içermektedir.
        Bilgi Okuryazarlığı
        Taylor (1979) bilgi okuryazarlığını “Gerçek hayattaki bir problemi çözebilmek için, bilgiye ulaşma, değişik kaynaklardan bilgiye erişebilme, bilgilenmenin sürekliliğini sağlayabilme, bilginin nasıl elde edilebileceğine ilişkin stratejileri belirleyebilme” olarak açıklamıştır (Aldemir). Doyle (1994)’ e göre bilgi okuryazarı bir birey Taylor’ a ek olarak bilgiyi değerlendirir, düzenler ve mevcut bilgileriyle birleştirir (Demiralay, 2008). Bilgi okuryazarlığı bilginin etik ve yasal olarak kullanılmasını da sağlar. Bilgi okuryazarlığı diğer okuryazarlık alanlarına yol gösterici bir yerdedir. (Polat, 2005) Bilgi okuryazarlığının diğer okuryazarlık alanları için şemsiye rolü üstlendiğini belirtmiştir. Bilgi okuryazarlığı “öğrenmeyi öğrenme” yi sağlar, dolayısıyla birey ömür boyu karşılaştığı sorunların çözümü için doğru bilgiye doğru biçimde nasıl ulaşacağını bilir. Yapılandırmacı yaklaşımda öğrencinin bilgiye ulaşıp kendisi öğrenmesi beklenir. Öğrencinin bilgi yığınından doğru bilgiyi doğru biçimde bulabilmesi için iyi bir bilgi okuryazarı olması gerekmektedir.
          Medya Okuryazarlığı
        Medya okuryazarlığı ilk olarak 1992 yılındaki Ulusal Medya Okuryazarlığı Öncülük Konferansı’nda tanımlanmıştır. Buna göre medya okuryazarlığı “çeşitli biçimlerde mesajlara ulaşma, analiz etme, değerlendirme ve iletme yeteneğidir” olarak tanımlanmıştır (Aufderheide 2003, akt. Altun). Medya okuryazarlığının ilkelerini Thoman (2003) aşağıdaki gibi açıklamıştır;
• Tüm medya mesajları kurgulanmıştır.
• Kurgulanan medya mesajları kendi kuralları olan yaratıcı bir dil kullanır.
• Farklı kişiler aynı medya mesajını başka türlü yaşarlar.
• Medya esasen ekonomik kazanç amaçlayan bir iştir.
• Medyaya değerler ve bakış açıları yerleştirilmiştir (Altun, 2009)
            Birey aldığı mesajları analiz edip yorumlaması gerekir. Çünkü medya mesajları kurgulanmıştır ve bakış açıları yerleştirilmiştir. Radyo ve Televizyon Üst Kurulu medya mesajlarının doğru algılanması, eleştirel bir bakış açısıyla alınabilmesi, gerçeklik-kurgusallık ayrımının yapılabilmesi, medyanın sunduğu dünyanın gerçeğin kendisi olmayabileceğinin anlaşılması, medyanın yönlendirme ve yönetme fonksiyonlarının olduğunun farkına varılabilmesi, mesajı gönderenlerin kendi düşüncelerini empoze etme gayreti içinde olabileceklerini, medya okuryazarlığının, kaynağı her ne olursa olsun, bilgiyi değerlendirip onu yerinde kullanabilen bireyler yetiştirdiğini belirtmiştir (RTÜK).
            Türkiye’ de ilköğretim okullarında medya okuryazarlığı dersi 2007 yılından bu yana seçmeli olarak verilmektedir. 
Teknoloji Okuryazarlığı 
Teknoloji okuryazarlığı, teknolojik süreç ve yenilikleri eleştirel bir bakış açısıyla sorgulayan kişidir (Odabaşı). Teknoloji okuryazarlığı bireylerin, teknoloji ile kendileri ve toplum arasındaki ilişkinin anlaşılmasında gerekli olan entelektüel süreç, yeterlilik ve düzenin tümü olarak tanımlanabilir (Odabaşı).  Teknoloji okuryazarlığı bilgisayar okuryazarlığını kapsamaktadır. Uluslararası Teknoloji Eğitim Kurulu ITEA tarafından teknoloji okuryazarı bir bireyin özellikleri aşağıdaki gibidir;
-Teknolojinin ne olduğunu, nasıl ortaya çıkarıldığını, toplumu nasıl şekillendirdiğini
ve toplum tarafından nasıl şekillendirildiğini bilen insandır.
- Birey televizyondan izlediği veya gazeteden okuduğu bir teknoloji haberini çok
ilginç bulur, bu bilgiyi kazanır, davranışlarına yansıtır ve buna dayalı olarak bir
fikir oluşturur.
- Teknolojinin kullanılmasında tarafsız ve rahattır. Teknoloji ve kullanımının ülke
için neden önemli olduğunu anlamak tüm bireyler için gereklidir (Canbaz, 2010). 
Teknolojiyi sorgulayabilen kişi, teknolojik gelişmelerin yarar ve sakıncalarını eleştirebilir, topluma etkilerini fark eder. Böylece bireyler çevrelerini etkileyerek geleceklerini de etkilemiş olurlar
Görsel Okuryazarlık 
İletişim sürecinde, görsel mesajlardan anlam üretebilme ve bilinçli görsel mesajlar oluşturabilme becerisidir(Tüzel)
Görsel okuryazarlığa sahip bir kişinin
özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür (işler, 2002: 159-160):
- Görsel mesajların anlamlarını yorumlama, anlama ve değerlendirme,
- Görsel tasarım ilke ve kavramlarını hem uygulayarak hem de çözümleyerek daha etkili bir
iletişim gerçekleştirme,
- Karşılaşılan problemlere kavramsal çözümler üretebilmek için görsel düşünme biçimini
kullanma, özelliklerine sahiptir   (Kaya, 2011)

Kaynakça

Aldemir, A. (tarih yok). 12 12, 2011 tarihinde http://kaynak.unak.org.tr/bildiri/unak03/u03-29.pdf adresinden alındı
Altun, A. (2009). Eğitim Bilim Açısından Seçmeli Medya Okuryazarlığı Dersi Programına Eleştirel Bir Yaklaşım. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi , 97-109.
Canbaz, N. (2010). Yetişkin eğitimi kurslarına devam eden kadın kursiyerlerin teknoloji okuryazarlığı eğitim ihtiyacını belirleme. Yüksek lisans tezi . Çanakkale 18 Mart Üniversitesi.
Demiralay, R. (2008). Öğretmen adaylarının bilgi ve iletişim teknolojilerini kullanımları açsından bilgi okuryazarlığı öz-yeterlilik algılarının değerlendirilmesi. Yüksek Lisans Tezi . Gazi Üniversitesi.
Kaya, M. F. (2011). ÖĞRENCİLERDE GÖRSEL OKURYAZARLIK BECERİLERİNİN GELİŞTİRİLMESİNE YÖNELİK COĞRAFYA ÖĞRETMENLERİNİN GÖRÜŞ VE UYGULAMALARI. Turkish Studies , 629-642.
Kılınç, A., & Salman, S. (2006). Fen ve Matematik Alanları Öğretmen Adaylarında Bilgisayar Okuryazarlığı. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi , 150-166.
Odabaşı, F. (tarih yok). Toplumsal Etkiler ve Teknoloji Okuryazarlığı. 12 17, 2011 tarihinde Anadolu Üniversitesi: http://home.anadolu.edu.tr/~fodabasi/doc/ty2.swf adresinden alındı
Polat, C. (2005). İniversitelerde Kütüphane Merkezli Bilgi Okuryazarlığı Programlarının Geliştirilmesi: Hacettepe Üniversitei Örneği. Ankara: Doktora Tezi.
RTÜK. (tarih yok). Medya Okuryazarlığı Nedir? 12 17, 2011 tarihinde http://www.medyaokuryazarligi.org.tr/nedir.html adresinden alındı
Tüzel, S. (tarih yok). Görsel Okuryazarlık. 12 17, 2011 tarihinde http://www.tubar.com.tr/TUBAR%20DOSYA/pdf/2010BAHAR/tzel_sait%20691-705.pdf adresinden alındı
Takip Et

Her yeni yazı için posta kutunuza gönderim alın.